Email Bản in

Các vitamin giúp chắc xương

Bộ xương của chúng ta là cột chống vững chắc cho cơ thể, tạo hình dáng và bảo vệ các cơ quan nội tạng nằm bên trong khung xương cũng như giúp chúng ta di chuyển trong không gian. Xương còn là một kho chất khoáng như canxi, magie, phospho.

 

Các chất khoáng này có thể được huy động để bảo đảm cân bằng nội môi. Xương được cấu tạo từ hai mô chính kết hợp chặt chẽ với nhau: chất keo là các sợi collagen và chất vôi là phosphat canxi. Có hai loại xương là xương đặc và xương xốp. Xương đặc chính là các xương ở tay và chân, có tính chất chắc khỏe, chủ yếu đóng vai trò cơ học. Xương xốp chứa tủy xương, còn có thêm chức năng tạo máu là thành phần chính của xương cột sống, xương hông.

Các vitamin cần thiết cho xây dựng và phát triển khung xương
Đó là sự hiệp đồng hoạt động của nhiều loại vitamin, trong đó quan trọng nhất phải kể đến vitamin D, vitamin K và vitamin C. Quá trình duy trì bảo dưỡng xương yêu cầu nhiều yếu tố khác như hormon PTH, estrogen, canxi và calcitonin. Nếu như tất cả các yếu tố này có mặt thì cả khung xương của chúng ta có thể đổi mới hoàn toàn cứ sau 8-10 năm, sinh ra các xương chắc khỏe. Mới đây, người ta cũng bắt đầu thiết lập được cả vai trò của vitamin B12 làm giảm nồng độ homocystein và qua đó giảm được nguy cơ gãy xương đùi.

Tác dụng của vitamin D
Vitamin D là một hormon, có tác động nhanh và đột ngột. Có hai loại vitamin D là vitamin D2 và D3. Vitamin D3 còn gọi là cholecalciferol, kết tinh trong da từ chất 7-dehydrocholesterol, dưới ảnh hưởng của bức xạ tử ngoại. Vitamin D2 còn gọi là ergocalciferol, có nguồn gốc từ rau cỏ, nấm và được hấp thu qua ăn uống. Trong cơ thể vitamin D chuyển hóa tại gan và thận thành dạng có hoạt tính là 1,25-D3. Vitamin D tác động lên các cơ quan như xương, ruột, thận thông qua thụ thể vitamin D tại các cơ quan này. Vitamin D có vai trò quan trọng trong chuyển hóa canxi và xương, làm tăng hấp thu canxi trong ruột bằng cách tăng tổng hợp các protein chuyên chở canxi qua thành ruột. Khi vitamin D đủ thì cơ thể có thể hấp thu tới 30% lượng canxi từ thực phẩm. Ở phụ nữ có thai và cho con bú, lượng vitamin D cao cho phép hấp thu tới 50% canxi ăn vào. Tại thận, vitamin D làm giảm bài tiết canxi và phospho, tức là giữ gìn những nguyên liệu quý giá này cho xương. Tại xương, vitamin D đẩy mạnh sự khoáng hóa. Nó còn thúc đẩy gen tổng hợp osteocalcin hoạt động. Tuy nhiên, một khi đã được tổng hợp thì vitamin K lại cần thiết để hoạt động đúng đắn. Kết hợp vitamin K2 và 1,25 (OH) D3 chỉ ra hiệu quả khoáng hóa mạnh nhất vì sản xuất osteocalcin được khởi động bởi 1,25 (OH) D3 và carboxyl hóa osteocalcin được cải thiện bởi vitamin K2. Ngoài ra, vitamin D còn bảo vệ khung xương thông qua tác dụng làm tăng cơ bắp và giảm nguy cơ té ngã.

Tác dụng của vitamin K

Vitamin K tác dụng chậm hơn cũng quan trọng không kém, và hiện nay cũng được coi là một hormon. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng vitamin K giúp duy trì sức mạnh xương ở những người cao tuổi. Hai nghiên cứu dịch tễ, một là Boston Nurses Study, trên 72.000 phụ nữ trong 10 năm và một nghiên cứu khác là Fragmingham trên 800 nam giới cao tuổi đã chỉ ra rằng những người trưởng thành ăn ít vitamin K có nguy cơ gãy xương hông cao hơn tới 30% so với những người thường ăn thực phẩm chứa vitamin K. Vitamin K là thiết yếu để canxi hóa xương. Vitamin K2 đóng vai trò quan trọng trong tạo thành acid gamma carboxyglutamic, một acid amin trong thành phần của protein cơ bản của xương là osteocalcin. Osteocalcin có vai trò điều hòa sự lớn của các tinh thể hydroxyapatite. Vitamin K thực hiện quá trình carboxyl hóa protein, lắp "móng vuốt" cho protein để nó có thể quặp giữ canxi. Protein không có đủ vitamin K thì không có đủ móng vuốt, do đó không tóm được canxi. Đó là các protein "không carboxyl hóa" và không thể kiểm soát được khoáng chất. Phụ nữ có osteocalcin không được carboxyl hóa bài tiết canxi và xương của họ bị rỗng, xốp hơn.

Tác dụng của vitamin C
Bình thường vitamin C là đồng yếu tố (cofactor) của các men thúc đẩy các phản ứng sinh hóa trong cơ thể. Nó tồn tại hai dạng trong tự nhiên: dạng quay trái, có tác dụng xúc tác men và dạng quay phải có tác dụng chống ôxy hóa. Dạng quay trái có tác dụng trong sự trưởng thành của các sợi collagen bởi quá trình hydroxyl hóa lisin và prolin. Hydroxyprolin tạo thành sẽ có tác dụng ổn định chuỗi xoắn ba (triple helice) của sợi collagen. Thiếu vitamin C làm ảnh hưởng đến quá trình tạo sợi collagen, đặc biệt trong các mao mạch, mô liên kết, mô xương. Vitamin C còn giúp cho protein osteocalcin và men phosphatase kiềm của xương hoạt động, giúp cho quá trình khoáng hóa xương. Một số nghiên cứu cho thấy vitamin C làm tăng mật độ xương cột sống và cổ xương đùi. Chế độ ăn thiếu vitamin C ở phụ nữ làm tăng nguy cơ tương đối gãy xương.

Để khung xương chúng ta phát triển khỏe mạnh thì cơ thể cần cả một số vitamin C, D, K. Các vitamin này chỉ cần với số lượng nhỏ, nhưng không thể thiếu được. Việc có một chế độ ăn cân bằng hợp lý, nhiều rau xanh hoa quả giàu vitamin C, K cũng như tắm nắng mặt trời để có được nguồn vitamin D cần thiết chính là biện pháp nâng cao sức khỏe bộ xương của chúng ta.

Theo TS.BS. Nguyễn Vĩnh Ngọc (Khoa cơ xương khớp - BV Bạch Mai)
Sức Khoẻ & Đời Sống

Các tin khác

Cần phải có tất cả thông tin.

Người gởi
Người nhận